Uniwersytet w Białymstoku - Centralny System Uwierzytelniania
Strona główna

Historia języka rosyjskiego z elementami gramatyki historycznej 340-RK1-2HJR
Wykład (WYK) Rok akademicki 2022/23

Informacje o zajęciach (wspólne dla wszystkich grup)

Liczba godzin: 15
Limit miejsc: (brak limitu)
Literatura:

Literatura podstawowa:

Киржаева В. П., Историческая грамматика русского языка. Учебное пособие, Саранск 2010.

Букатевич Н. А., Савицкая С. А., Усачева Л. А., Историческая грамматика русского языка, Киев 1974.

Иванов В. В., Историческая грамматика русского языка, Москва 1964,

Ławrinienko A., Historia języka rosyjskiego, cz. 1-2, Rzeszów 1991-1992.

Rott-Żebrowski T., Gramatyka historyczna języka rosyjskiego z ćwiczeniami, Lublin 1991.

Efekty uczenia się:

Po zakończeniu zajęć student potrafi:

- opisać dzieje języka rosyjskiego jako systemu językowego i jako narzędzia komunikacji (KA6_WG1, KA6_WG2, KA6_WG4, KA6_WG9);

- posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu historii języka oraz formułować wypowiedzi w kwestiach historycznojęzykowych

(KA6_WG4, KA6_UK4, KA6_UW1);

- analizować teksty staroruskie jako wytwory kultury (KA6_WG9, KA6_UW1, KA6_WG7, KA6_UW2, KA6_UW7);

- interpretować współczesne zjawiska językowe z uwzględnieniem tła historycznego (KA6_WG5, KA6_WK1, KA6_UK4);

- wyszukiwać, analizować, selekcjonować, wykorzystywać informacje z uwzględnieniem różnych źródeł i sposobów (KA6_UW7,

KA6_UO1);

- uświadamiać potrzebę nieustannej obserwacji języka pod kątem zachodzących w nim zmian (KA6_UU1, KA6_KK1, KA6_KK2).

Metody i kryteria oceniania:

Metody dydaktyczne: podające (elementy wykładu prowadzonego z zastosowaniem prezentacji przygotowanych w programie Power Point, objaśnienie), praktyczne (ćwiczenia przedmiotowe), problemowe (aktywizacja).

Warunek uzyskania zaliczenia przedmiotu: aktywność na zajęciach; poprawne wykonanie prac kontrolnych oraz analizy tekstu po zakończeniu cyklu zajęć.

Dopuszczalna jest jedna nieobecność na ćwiczeniach; w przypadku większej liczby nieobecności student ma obowiązek zaliczenia materiału realizowanego na tych zajęciach.

Liczba godzin nieobecności kwalifikujących do niezaliczenia przedmiotu: 10.

Końcowa forma weryfikacji efektów uczenia się: zaliczenie na ocenę (analiza zjawisk fonetycznych i morfologicznych języka staroruskiego udokumentowanych w wybranych tekstach).

Forma prowadzenia zajęć: wykłady, ćwiczenia

Zakres tematów:

Wstęp

1. Historia języka rosyjskiego jako przedmiot nauczania, jego zadania oraz związek z innymi dyscyplinami nauk językoznawczych.

2. Stosunek języka staroruskiego do języka cerkiewnosłowiańskiego.

3. Periodyzacja języka rosyjskiego oraz jego miejsce w indoeuropejskiej rodzinie języków.

4. Pojawienie się piśmiennictwa na Rusi Kijowskiej.

5. Poglądy językoznawców na temat powstania rosyjskiego języka literackiego.

Okres przedhistoryczny

I. Wczesny okres prasłowiański

1. System samogłoskowy: samogłoski pochodzenia niedyftongicznego, samogłoski pochodzenia dyftongicznego.

2. Apofonia.

3. Prawo korelacji miękkości.

4. System spółgłoskowy.

5. Pierwsza palatalizacja *k, *g, *x.

II. Późny okres prasłowiański i początki kształtowania się języka staroruskiego

1. Prawo sylab otwartych i tendencja do korelacji dźwięczności.

2. Nagłosowe *j przed *e, *u.

3. Monoftongizacja dyftongów i połączeń dyftongicznych:

- samogłoski nosowe,

- pełnogłosowe grupy *torot, *tolot, *teret, *telot,

- nagłosowe grupy *ort, *olt,

- połączenia sonantów z samogłoskami ъ, ь.

4. Druga i trzecia palatalizacja *k, *g, *x.

5. Powstanie spółgłosek palatalnych pod wpływem *j.

6. Uproszczenia i dysymilacje grup spółgłoskowych.

Okres historyczny

I. Okres staroruski (древнерусский) – X-XIV w.

1. Piśmiennictwo i kultura Rusi Kijowskiej

2. Sytuacja językowa w Rusi Kijowskiej

System fonetyczny

1. Historia jerów – słaba i mocna pozycja, zanik i wokalizacja.

2. Samogłoski redukowane ы i и.

3. Zmiany fonetyczne wywołane zanikiem i wokalizacją jerów:

- zmiany w strukturze sylaby,

- następstwa w systemie samogłoskowym (II pełnogłos, samogłoski ruchome, wzdłużenie e, o > i, defonologizacja ы/и, przegłos e > o, akanie).

- zanik i wokalizacja jerów a system spółgłoskowy języka staroruskiego (asymilacje, dysymilacje oraz uproszczenia grup spółgłoskowych, przejście к, г, х w к', г', х', spółgłoska ф).

System morfologiczny

Czasownik

1. Nieosobowe formy czasownika w języku staroruskim (bezokolicznik i supinum).

2. Rodzaje podstaw słowotwórczych czasowników.

3. Оdmiana czasowników w czasie teraźniejszym.

4. Czasowniki nietematyczne – osobliwości odmiany oraz przekształcenia w tej grupie.

5. Formy czasu przeszłego czasowników – tworzenie, odmiana oraz zmiany historyczne.

6. Оdmianа czasowników w czasie przyszłym złożonym.

7. Tryb przypuszczający oraz rozkazujący – historia oraz zmiany historyczne

8. Rozwój gramatycznej kategorii aspektu.

9. Strona czynna i bierna czasowników staroruskich.

Rzeczownik

1. Kategorie gramatyczne.

2. Typy deklinacyjne.

3. Zmiany w odmianie rzeczownika:

- wzajemne oddziaływanie poszczególnych typów deklinacyjnych i powstanie nowych paradygmatów odmiany: mieszanie się typów deklinacyjnych na *o i *ŭ oraz *i i *jo; rozpad deklinacji na spółgłoskę i przejście do innych typów odmiany,

- zbliżenie się wariantu odmiany miękkotematowej do wariantu twardotematowego,

- zmiany w końcówkach mianownika liczby mnogiej,

- ujednolicenie form celownika, narzędnika i miejscownika liczby mnogiej w rzeczownikach wszystkich trzech rodzajów gramatycznych,

- wyrównania analogiczne w odmianie rzeczowników z tematem na spółgłoskę tylnojęzykową.

4. Zmiany morfologiczne dotyczące kategorii gramatycznych:

- zanik wołacza,

- zanik form liczby podwójnej,

- rozwój kategorii żywotności.

Zaimek

1. Klasyfikacja semantyczna.

2. Odmiana.

3. Historia zaimka osobowego pierwszej osoby.

4. Formy enklityczne.

5. Zaimki osobowe – kształtowanie się form dopełniacza i celownika liczby pojedynczej.

6. Zaimki deiktyczne сь, си, се – тъ, та, то – онъ, она, оно.

7. Kontynuacje połączeń prasłowiańskich przyimków *kъn, *sъn, *vъn z zaimkiem anaforycznym *jь w języku staroruskim.

8. Formy analityczne zaimków.

Przymiotnik

1. Słowotwórstwo przymiotników jakościowych oraz względnych.

2. Przymiotniki dzierżawcze – tworzenie i odmiana.

3. Różnice w odmianie prostych i złożonych form przymiotników.

4. Stopień wyższy i najwyższy przymiotników – odmiana.

5. Pozostałości form stopnia wyższego we współczesnym języku rosyjskim.

Liczebnik

1. Związki syntaktyczne liczebników głównych w połączeniu z rzeczownikami w języku staroruskim.

2. Liczebniki główne od 11 do 19 – powstanie oraz osobliwości ich odmiany.

3. Liczebniki główne oznaczające dziesiątki i setki.

4. Liczebniki ułamkowe: пол, полтора, половина, треть, четверть.

5. Historia form: сорок, девяносто, сто.

6. Liczebniki porządkowe – tworzenie i odmiana.

7. Zmiany historyczne w deklinacji liczebników 1-4.

Imiesłów przymiotnikowy

1. Rodzaje imiesłowów przymiotnikowych w języku staroruskim – ich budowa oraz przynależność do określonych typów deklinacyjnych.

2. Powstanie imiesłowu przysłówkowego.

3. Zmiany historyczne w odmianie oraz budowie słowotwórczej imiesłowów.

II. Okres wielkoruski (великорусский) – ХV-XVI w.

1. Sytuacja językowa Rusi Moskiewskiej

System fonetyczny

1. Rozwój opozycji twardość-miękkość oraz dźwięczność-bezdźwięczność.

2. Depalatalizacja szumiących oraz ц.

3. Historia samogłoski oznaczanej przez literę jat’.

4. Rozwój akania.

System morfologiczny

1. Zmiany w deklinacji rzeczowników

2. Przekształcenia w odmianie zaimków

3. Zmiany w deklinacji przymiotników

4. Zmiany w odmianie czasowników

Metody dydaktyczne:

wykład

Grupy zajęciowe

zobacz na planie zajęć

Grupa Termin(y) Prowadzący Miejsca Liczba osób w grupie / limit miejsc Akcje
1 każdy czwartek, 9:45 - 11:15, sala e-learning
Lilia Citko 15/ szczegóły
Wszystkie zajęcia odbywają się w budynku:
Budynek Wydziału Filologicznego
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet w Białymstoku.
ul. Świerkowa 20B, 15-328 Białystok tel: +48 85 745 70 00 (Centrala) https://uwb.edu.pl kontakt deklaracja dostępności mapa serwisu USOSweb 7.0.4.0-1 (2024-05-13)